Pišu: Sarah Marsh, Paul Carsten i Maria Tsvetkova
Njemačka krajnje desna stranka AfD, dugo izopćena kod kuće, traži podršku u Washingtonu koristeći se vezama s MAGA ličnostima koje su se uspele na visoke položaje u Trumpovoj administraciji. Alternativa za Njemačku (AfD), koju njemačka unutrašnja obavještajna služba klasificira kao ekstremističku i koju glavne stranke drže na odstojanju, održala je sastanke s visokim zvaničnicima američkog State Departmenta u proteklim mjesecima – što je, prema navodima jednog sadašnjeg i jednog bivšeg američkog zvaničnika te izvora iz njemačke vlade, rijedak potez za krajnje desničarsku opozicionu stranku u savezničkoj zemlji.
To približavanje odražava rastuće usklađivanje AfD-a s dijelovima Trumpovog pokreta MAGA (Make America Great Again), koji je izražavao podršku pritužbama stranke na političku represiju u zemlji i njenom tvrdom stavu prema migracijama. Na privatnom prijemu na Manhattanu ranije ovog mjeseca operni tenor pozdravio je zastupnike AfD-a Jana Wenzela Schmidta i Kaya Gottschalka serenadom, zabranjenom prvom strofom njemačke himne: “Njemačka, Njemačka iznad svega, iznad svega na svijetu” — stihovima kojima su nacisti isticali njemačku nadmoć. Schmidt, netom nakon sastanka s visokim američkim diplomatima, pridružio se pjevanju s rukom na srcu. Kasnije je za Reuters negirao bilo kakvu vezu između tih stihova i nacista.
AfD pronalazi naklonjeno uho u Washingtonu
Privatni prijem u Manhattanu, koji je organizirao New York Young Republican Club, naglašava napore AfD-a da izgradi međunarodni legitimitet i ospori ono što naziva nedemokratskim isključivanjem kod kuće. “Mi više nemamo demokratiju”, rekao je Gottschalk prisutnima. “Ne možete reći šta mislite ili šta vam se sviđa.” Rastuće veze AfD-a u Washingtonu dolaze u trenutku njegovog uspona u njemačkim anketama, što predstavlja prijetnju konzervativcima kancelara Friedricha Merza uoči niza pokrajinskih izbora sljedeće godine, na kojima bi, prema anketama, AfD mogao dobiti svog prvog ministra – predsjednika jedne pokrajine.
“To je proračunata prilika da (…) privučete pažnju i postignete bliskost s vlašću koja bi bila potpuno nezamisliva u koncertu evropskih ili drugih država”, rekao je Oliver Lembcke, politički naučnik s Univerziteta u Bochumu, referirajući se na niz sastanaka AfD-a u SAD-u. State Department nije komentirao, ali je ukazao na fotografiju na X-u na kojoj se Darren Beattie, visoki službenik vanjske službe, sastaje s Wenzelom Schmidtom i njegovim kolegom Markusom Frohnmaierom. Zvaničnik State Departmenta, koji je zatražio anonimnost jer nije ovlašten da govori za medije, rekao je: “Kada imate organizaciju izvan matice, ona žudi za pečatom legitimnosti koji bi joj omogućio historijsko stupanje u kontakt s američkim diplomatima.“
Mnogi Nijemci su uznemireni AfD-om, čiji uspon priziva nelagodne paralele s usponom Nacističke partije 1930-ih, kada je autoritarna vlast uspostavljena legalnim sredstvima. Ostale njemačke stranke odbijaju da rade s njegovim zastupnicima tako što im ne daju utjecajne pozicije u parlamentu i ne ulaze u koalicije s njima. Taj pakt – poznat kao “vatreni zid” (firewall) — nedemokratski je, tvrdi AfD. Političari AfD-a kažu da žele podići svijest o, kako vide, pogoršanju stanja demokratije u Njemačkoj i steći visokoprofilnu podršku u inostranstvu. Za sada se muče. Nakon niza skandala i zapaljivih izjava, mnoge druge evropske krajnje desne stranke izbjegavaju AfD. Ali, s povratkom Trumpa u Bijelu kuću, AfD je pronašao naklonjeno uho.
AfD se koristi vezama u SAD-u da ublaži političku izolaciju kod kuće
U februaru je američki potpredsjednik JD Vance šokirao evropske lidere optužujući ih za cenzuru slobode govora, represiju političkih rivala i neuspjeh u kontroli migracija. Vance se zatim sastao s kopredsjednicom AfD-a Alice Weidel, u znak podrške neposredno prije saveznih njemačkih izbora, na kojima je stranka osvojila, do tada neviđeno, drugo mjesto. U maju je državni sekretar Marco Rubio rekao da je klasifikacija stranke kao ekstremističke “tiranija pod maskom”.
“AfD zgrabi svaku takvu izjavu čim se pojavi i koristi se njome da vrši pritisak na vladu”, rekao je zvaničnik njemačke vlade. “To je problem, jer prema vani želimo dobre odnose i oni nam trebaju s Amerikancima, a ovo to potkopava.” Prigovori AfD-a uključuju prisluškivanje od strane vlasti, poteze da se članovima AfD-a zabrani rad u državnoj službi i nedemokratske pokušaje njihovog isključivanja iz vlasti, rekli su za Reuters.
Njemačka obavještajna služba ranije ove godine ocijenila je da je AfD “ekstremistički”, djelimično zbog rasističkih i antimuslimanskih stavova. Ta oznaka omogućava državi da regrutira doušnike i presreće komunikacije te vlastima daje mogućnost da zabrani rad u javnoj službi članovima za koje se smatra da su nelojalni ustavnom poretku. Političar AfD-a Joachim Paul rekao je da ga je State Department pozvao da “objasni situaciju opozicije u Njemačkoj” nakon što mu je zabranjeno kandidiranje za gradonačelničku funkciju. Njemačke vlasti navele su sumnje u njegovu lojalnost ustavnom poretku zemlje. Paul je rekao da su američki zvaničnici s kojima se sastao u Washingtonu bili dobro informirani i da su mu rekli da će pratiti njegov slučaj. Međutim, dodao je, nisu ponudili direktnu pomoć.
AfD je gradio kontakte u SAD-u godinama prije Trumpovog ponovnog izbora
Temelji veza AfD-a s američkom vladom postavljeni su u godinama koje su prethodile Trumpovom reizboru. New York Young Republican Club godinama njeguje kontakte s krajnje desnim evropskim strankama. Neki bivši članovi kluba kasnije su zauzeli visoke položaje u Trumpovoj administraciji. Bivši predsjednik kluba Gavin Wax, koji je 2023. posjetio AfD u Berlinu, postao je šef kabineta američkog podsekretara za javnu diplomatiju, funkciju koju je donedavno obavljao Beattie. Beattie, sada najviši zvaničnik Biroa za javnu diplomatiju u State Departmentu, nalazi se u savjetodavnom odboru kluba. Prije nego što je ušao u vladu Wax se sastao s desničarskim mađarskim premijerom Viktorom Orbanom na majskom okupljanju nacionalističkih partija u Budimpešti, kojem je prisustvovala i Weidel iz AfD-a.
“U prethodnim administracijama, bilo demokratskim ili republikanskim, State Department nije se previše naginjao ni lijevo ni desno”, rekao je bivši zvaničnik State Departmenta. “Sada se to mijenja.” Frohnmaier, jedan od zastupnika AfD-a fotografiranih na sastanku s Beattiejem, pozdravio je američko interesiranje za izazove s kojima se stranka suočava.
“Naša je dužnost da naše demokratske partnere u inostranstvu upoznamo s ovim dešavanjima da bi se antidemokratskim snagama u Njemačkoj suprotstavilo sa svih strana”, rekao je.